Diagnoza dysleksji, dysgrafii, dysortografii i dyskalkulii

Jeśli Twoje dziecko mimo starań i regularnej nauki wciąż popełnia dużo błędów podczas czytania, pisania lub liczenia, warto sprawdzić, co jest tego przyczyną. Specjalistyczna diagnoza pozwala odpowiedzieć na pytanie, czy trudności szkolne wynikają ze specyficznych zaburzeń uczenia się – i jak realnie pomóc dziecku, zamiast tłumaczyć jego wyniki brakiem starań czy niechlujstwem.

Czym są specyficzne trudności w uczeniu się?

Pod wspólnym pojęciem “specyficznych trudności w uczeniu się” kryją się cztery odrębne, choć często współwystępujące zaburzenia:

Dysleksja to trudności w opanowaniu poprawnego i płynnego czytania, przy prawidłowym rozwoju intelektualnym dziecka i braku problemów ze wzrokiem czy słuchem. Dziecko może czytać bardzo wolno, gubić się w tekście lub mieć trudność ze zrozumieniem przeczytanej treści.

Dysortografia dotyczy pisowni – dziecko zna zasady ortograficzne, potrafi je nawet wyrecytować, a mimo to w praktyce popełnia bardzo dużo błędów. To nie kwestia nieuwagi czy lenistwa, lecz trudność o innym podłożu.

Dysgrafia objawia się niskim poziomem graficznym pisma – litery są nierówne, różnej wielkości, wychodzą poza linie, a całość jest trudna do odczytania nawet dla samego dziecka.

Dyskalkulia to specyficzne trudności w uczeniu się matematyki – z liczeniem, porównywaniem ilości, rozumieniem pojęcia liczby czy wykonywaniem prostych działań, mimo prawidłowego rozwoju w innych obszarach.

Zaburzenia te bardzo często występują razem, dlatego diagnoza obejmuje zwykle wszystkie cztery obszary naraz, nawet jeśli rodzica niepokoi tylko jeden z nich.

Jakie sygnały powinny zwrócić uwagę rodzica?

Nie każdy błąd w zeszycie oznacza zaburzenie – większość dzieci uczących się pisać i czytać popełnia błędy, a same litery bywają niekształtne. Warto natomiast obserwować dziecko uważniej, jeśli poniższe trudności utrzymują się mimo upływu czasu i ćwiczeń:

częste opuszczanie, dodawanie lub przestawianie liter i sylab,
pisanie liter w lustrzanym odbiciu (np. “p” zamiast “b”),
bardzo wolne tempo czytania, pisania lub liczenia w porównaniu z rówieśnikami,
duża liczba błędów ortograficznych mimo znajomości zasad,
nieczytelne, “chaotyczne” pismo, które z trudem odczytuje nawet samo dziecko,
trudności ze zrozumieniem przeczytanego tekstu,
problemy z prostymi działaniami matematycznymi, tabliczką mnożenia, porównywaniem liczb,
unikanie czytania na głos lub odrabiania pisemnych zadań domowych,
trudności z zapamiętywaniem sekwencji – dni tygodnia, miesięcy, kolejności cyfr.

Jeśli u dziecka pojawia się choćby część tych trudności i utrzymuje się przez dłuższy czas, to dobry moment, aby skonsultować się ze specjalistą.

Ryzyko dysleksji a dysleksja rozwojowa – ważna różnica

U dzieci z klas I–III szkoły podstawowej nie mówi się jeszcze o dysleksji, dysortografii czy dysgrafii w sensie formalnym, lecz o ryzyku ich wystąpienia. W tym wieku wiele umiejętności dopiero się kształtuje, dlatego zamiast diagnozy stawia się wstępne rozpoznanie i wdraża działania wspierające, które mają pomóc dziecku nadrobić trudności, zanim utrwalą się na dłużej.

Pełną diagnozę specyficznych trudności w uczeniu się przeprowadza się dopiero na dalszym etapie edukacji, gdy można ocenić, czy trudności mają charakter trwały i nie wynikają wyłącznie z etapu nauki, na którym znajduje się dziecko.

Jak wygląda proces diagnozy w Poradni ALTER?

Diagnoza jest procesem, a nie jednorazowym testem – dlatego składa się z kilku uzupełniających się elementów:

Wywiad z rodzicem – rozmowa o przebiegu rozwoju dziecka, historii trudności szkolnych i dotychczasowych obserwacjach. To źródło informacji, których nie da się uzyskać żadnym testem.
Diagnoza psychologiczna – ocena możliwości intelektualnych dziecka za pomocą Skali Inteligencji Stanford-Binet 5, która pozwala wykluczyć, że trudności wynikają z innych przyczyn niż specyficzne zaburzenia uczenia się.
Diagnoza pedagogiczna – szczegółowe badanie umiejętności czytania, pisania i liczenia przy użyciu Baterii metod diagnozy przyczyn niepowodzeń szkolnych, dobranej odpowiednio do wieku dziecka (warianty 7/9, 10/12, 13/15 oraz 16 lat i więcej), a w przypadku trudności matematycznych – dedykowanej baterii Dyskalkulia (w wariantach 10/12 oraz 13/16 lat).
Obserwacja dziecka podczas badania – sposób podejścia do zadań, reakcja na trudności i strategie radzenia sobie mówią diagnoście równie wiele, co same wyniki testów.
Analiza wytworów pracy dziecka – przeglądamy zeszyty szkolne oraz dostępną dokumentację, jeśli dziecko było już wcześniej konsultowane.
Pisemna opinia z zaleceniami – podsumowanie wyników wraz z konkretnymi wskazówkami do dalszej pracy w domu i w szkole.

Diagnoza psychologiczna i pedagogiczna odbywają się podczas dwóch osobnych spotkań, co pozwala dziecku pracować w spokojniejszym tempie, bez przemęczenia jedną, długą sesją.

Co daje wynik diagnozy?

Jeśli badanie potwierdzi dysleksję, dysortografię, dysgrafię lub dyskalkulię, rodzic otrzymuje pisemną opinię, która ma moc prawną – stanowi formalną podstawę do dostosowania przez szkołę wymagań edukacyjnych do możliwości dziecka (np. wydłużenie czasu pracy na sprawdzianach, inny sposób oceniania prac pisemnych). To realne wsparcie, a nie tylko diagnoza “na papierze”.

Dla kogo jest ta diagnoza?

Diagnoza trudności w uczeniu się jest przeznaczona dla dzieci w wieku szkolnym, u których rodzice, opiekunowie lub nauczyciele zauważają nieprawidłowości w czytaniu, pisaniu lub liczeniu. Nie trzeba czekać, aż trudności staną się poważnym problemem – im wcześniej dziecko otrzyma odpowiednie wsparcie, tym łatwiej mu funkcjonować w szkole.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dysleksję można rozpoznać już u przedszkolaka?

U małych dzieci mówi się raczej o czynnikach ryzyka dysleksji niż o samej dysleksji – pełną diagnozę przeprowadza się, gdy dziecko uczy się już czytać i pisać w szkole.

Czym różni się dysortografia od dysgrafii?

Dysortografia dotyczy błędów ortograficznych mimo znajomości zasad pisowni, a dysgrafia – wyglądu pisma, czyli jego czytelności i kształtu liter. Te dwa zaburzenia mogą, ale nie muszą, występować razem.

Czy dziecko z dysleksją może pisać sprawdziany na innych zasadach?

Tak. Opinia z diagnozy jest podstawą do dostosowania przez szkołę wymagań edukacyjnych, np. wydłużenia czasu pracy czy innego sposobu sprawdzania wiedzy.

Ile trwa cały proces diagnozy?

Diagnoza psychologiczna i pedagogiczna odbywają się podczas dwóch osobnych spotkań, po których rodzic otrzymuje pisemną opinię z wynikami i zaleceniami.

Czy dyskalkulia oznacza, że dziecko nigdy nie będzie dobre z matematyki?

Nie. Dyskalkulia to specyficzna trudność, nad którą – przy odpowiednio dobranym wsparciu terapeutycznym – można pracować i realnie poprawiać funkcjonowanie dziecka w tym obszarze.

Co zrobić, jeśli to nauczyciel zasugerował diagnozę?

Warto potraktować to jako cenną wskazówkę, a nie ocenę dziecka czy rodzica – nauczyciele często pierwsi zauważają trudności, które warto zweryfikować u specjalisty.

Umów diagnozę

Jeśli obserwujesz u swojego dziecka opisane wyżej trudności, skontaktuj się z wybraną placówką ALTER – opowiemy, jak wygląda proces diagnozy krok po kroku i odpowiemy na Twoje pytania.