Terapia integracji sensorycznej (SI) – wsparcie dla dzieci
Są dzieci, które zatykają uszy w głośnym sklepie, nie znoszą metek w ubraniach albo nie potrafią usiedzieć w miejscu. Są też takie, które unikają huśtawek, szybko się męczą albo bez przerwy szukają mocnych wrażeń: skaczą, wspinają się, uderzają. Za takimi zachowaniami często nie stoi „zły charakter”, tylko to, jak układ nerwowy dziecka porządkuje bodźce z otoczenia. Terapia integracji sensorycznej pomaga mu w tym procesie, w formie zabawy i w tempie dopasowanym do dziecka.
Czym jest integracja sensoryczna?
Integracja sensoryczna (SI) to przetwarzanie bodźców docierających ze wszystkich zmysłów: dotyku, wzroku, słuchu, węchu, smaku, a także zmysłu równowagi i czucia głębokiego, czyli odczuwania własnego ciała w przestrzeni. Układ nerwowy odbiera te informacje, interpretuje je i porządkuje tak, by całe ciało mogło działać sprawnie i adekwatnie do sytuacji.
Teorię integracji sensorycznej stworzyła w XX wieku amerykańska psycholożka i terapeutka dr Jean Ayres. Zauważyła ona związek między tym, jak dziecko przetwarza bodźce, a jego rozwojem ruchowym, uczeniem się i zachowaniem. Dziś terapia SI jest jedną z uznanych form wspierania dzieci, które mają z tym trudność.
Dla kogo jest terapia SI?
Terapia może być pomocna dzieciom, u których rodzice, nauczyciele lub specjaliści obserwują trudności w kilku obszarach. Poniżej przykłady takich sytuacji. To wskazówki do rozmowy ze specjalistą, a nie ocena dziecka.
Napięcie mięśniowe i aktywność
- bardzo wysokie napięcie mięśniowe, stałe pobudzenie lub nadruchliwość,
- niskie napięcie mięśniowe, wiotkość, słaba stabilność ciała,
- niska aktywność, senność lub niepewność w ruchu,
- szybkie męczenie się i niechęć do prostych aktywności fizycznych.
Ruch i koordynacja
- słaba koordynacja wzrokowo-ruchowa, kłopoty z równowagą, trudność z przekraczaniem linii środkowej ciała,
- trudności z planowaniem ruchu i uczeniem się nowych czynności ruchowych,
- trudności z motoryką małą, np. nawlekaniem koralików, trzymaniem kredki, rysowaniem po śladzie,
- brak lub niepełna integracja odruchów wczesnodziecięcych.
Reakcje na bodźce
- nadwrażliwość lub niedowrażliwość na dotyk, światło, dźwięki, zapachy i bodźce wzrokowe,
- szukanie bardzo intensywnych wrażeń,
- trudności w przetwarzaniu bodźców wzrokowych lub słuchowych,
- słabe poczucie granic własnej przestrzeni i trudność w jej organizacji.
Uwaga, nauka i rozwój
- trudności z koncentracją uwagi i spostrzeganiem,
- opóźniony rozwój mowy,
- trudności w nauce czytania, pisania lub liczenia.
Emocje i relacje
- lęk, napięcie, wahania nastroju, niska samoocena,
- trudności w relacjach z rówieśnikami.
Terapia SI bywa też wsparciem dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową, wzrokową lub słuchową, ze spektrum autyzmu, z mózgowym porażeniem dziecięcym lub zespołami wad wrodzonych, a także dla dzieci z grup zwiększonego ryzyka, np. urodzonych przedwcześnie.
Ograniczenia wiekowego nie ma. Terapię można rozpocząć już w pierwszych miesiącach życia.
Jak wygląda terapia SI?
Zajęcia opierają się na pedagogice zabawy. Dla dziecka to po prostu zabawa ruchowa i sensoryczna, a dla terapeuty zaplanowane, celowe działanie. W salach, które w ALTER są kolorowe i dobrze wyposażone, dziecko może się huśtać, wspinać, balansować, turlać, przeciskać przez tunele, bawić się fakturami i pokonywać tory przeszkód. Każda taka aktywność ma konkretny cel terapeutyczny, np. wspieranie równowagi, czucia ciała, planowania ruchu albo regulacji pobudzenia.
Zajęcie zwykle ma trzy etapy:
- rozgrzewka: spokojniejsze aktywności, dzięki którym terapeuta sprawdza, w jakim stanie energetycznym jest dziecko,
- część główna: trudniejsze wyzwania, w których dziecko aktywnie współtworzy zabawę,
- wyciszenie: łagodne aktywności, po których układ nerwowy może się uspokoić przed wyjściem z zajęć.
Terapeuta cały czas obserwuje reakcje dziecka, takie jak oddech, napięcie ciała i skupienie uwagi, i na bieżąco dopasowuje trudność. Dziecko nadwrażliwe poznaje nowe bodźce stopniowo i zawsze ma poczucie kontroli, a dziecko, które potrzebuje silniejszych wrażeń, dostaje ich więcej w bezpieczny sposób.
Długość i częstotliwość zajęć ustalamy indywidualnie, razem z rodzicami, po poznaniu dziecka. Zakres terapii może się różnić w zależności od placówki.
Od diagnozy do planu terapii
Terapię zwykle poprzedza diagnoza integracji sensorycznej. Pozwala ona sprawdzić, które zmysły reagują zbyt silnie lub zbyt słabo i w jakich obszarach dziecko ma trudność z integracją bodźców. Na jej podstawie terapeuta wyznacza cele i układa indywidualny program. Jeśli nie masz jeszcze diagnozy, nie musisz wiedzieć, od czego zacząć. Skontaktuj się z nami, a podpowiemy odpowiednią ścieżkę.
Co może wspierać terapia SI?
Rodzice często obserwują, że regularna terapia SI może wspierać dziecko w tym, by:
- lepiej koordynować wzrok, słuch i dotyk oraz sprawniej korzystać ze wszystkich zmysłów,
- rozwijać motorykę dużą i małą, orientację w przestrzeni oraz planowanie ruchu,
- budować prawidłowe wzorce ruchowe i stabilną postawę,
- porządkować reakcje na bodźce i regulować napięcie mięśniowe oraz równowagę,
- łatwiej koncentrować uwagę i uczyć się czytać, pisać i liczyć,
- lepiej radzić sobie z emocjami i budować poczucie własnej wartości.
Tempo zmian jest u każdego dziecka inne i zależy m.in. od rodzaju trudności, regularności zajęć i tego, jak wspieramy dziecko na co dzień. Nie obiecujemy z góry konkretnych efektów ani terminów.
Rola rodzica
Dla dziecka najważniejszy jest codzienny rytm, w którym wzrasta, dlatego rodzic jest partnerem terapeuty. Podczas współpracy podpowiadamy, jak pracować z dzieckiem w domu, jak dobrać codzienne aktywności i jak reagować na zachowania, które wynikają z potrzeb sensorycznych, a nie ze złej woli. Nie chodzi o odtwarzanie sali terapeutycznej w domu, ale o małe zmiany w takich sytuacjach jak ubieranie, jedzenie, kąpiel czy zabawa. Razem budujemy spójny program rozwoju dziecka.
Terapia SI a Wczesne Wspomaganie Rozwoju
Terapeuta integracji sensorycznej należy do zespołu specjalistów, którzy prowadzą zajęcia w ramach Wczesnego Wspomagania Rozwoju (WWR), czyli bezpłatnego programu dla dzieci od urodzenia do 7. roku życia. Aby z niego skorzystać, potrzebna jest opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju, wydana przez publiczną poradnię psychologiczno-pedagogiczną, oraz wniosek rodzica lub opiekuna prawnego. Zakres i organizacja zajęć mogą się różnić w zależności od placówki.
Najczęściej zadawane pytania
Skąd mam wiedzieć, że moje dziecko potrzebuje terapii SI?
Wskazówką mogą być silne reakcje na dźwięki, dotyk lub zapachy, nadmierna ruchliwość lub bierność, niezgrabność ruchowa, unikanie huśtawek i wspinania, trudności z koncentracją oraz kłopoty z regulacją emocji. Pojedyncze zachowania zdarzają się każdemu dziecku. Jeśli kilka z nich utrzymuje się dłużej, porozmawiaj ze specjalistą.
Od jakiego wieku można zacząć terapię SI?
Granicy wieku nie ma. Terapię można rozpocząć już w pierwszych miesiącach życia, a zakres i forma zajęć są dopasowane do wieku dziecka.
Czy dziecko musi mieć diagnozę, żeby zacząć terapię?
Zwykle terapię poprzedza diagnoza integracji sensorycznej, bo pozwala ona wyznaczyć cele i dobrać zajęcia. Jeśli masz wątpliwości, od czego zacząć, skontaktuj się z nami.
Czy trudności sensoryczne to to samo co ADHD albo autyzm?
Nie. Trudności sensoryczne mogą współwystępować ze spektrum autyzmu lub ADHD, ale występują też samodzielnie. Podobne zachowania, np. nadruchliwość, mogą mieć różne przyczyny, dlatego warto zrobić rzetelną diagnozę, a nie zgadywać.
Czy zajęcia są dla dziecka męczące lub stresujące?
Zajęcia mają formę zabawy dostosowaną do wieku dziecka. Terapeuta na bieżąco obserwuje, jak dziecko reaguje, i dopasowuje intensywność. Dziecko nie jest do niczego zmuszane na siłę.
Jak długo trwa terapia SI?
To bardzo indywidualne i zależy od rodzaju trudności, wieku dziecka oraz regularności zajęć. Postępy omawiamy z rodzicami na bieżąco i w razie potrzeby zmieniamy plan.
Czy terapia SI jest bezpłatna?
Zajęcia prowadzone w ramach Wczesnego Wspomagania Rozwoju są w pełni bezpłatne. Zakres i organizacja zajęć mogą się różnić w zależności od placówki, dlatego szczegóły warto ustalić przy kontakcie.
Czy mogę zgłosić się, mieszkając w innym mieście?
Tak. Nasze poradnie nie są objęte rejonizacją i przyjmują pacjentów niezależnie od miejsca zamieszkania.
Umów się na konsultację
Jeśli rozpoznajesz w swoim dziecku któreś z opisanych wyżej sytuacji albo po prostu chcesz sprawdzić, czy terapia SI mogłaby mu pomóc, skontaktuj się z wybraną placówką ALTER. Pomożemy ocenić sytuację i ustalić kolejne kroki.